تبلیغات
احسن الخالقین( احکام) - بررسی وجوب نماز آیات در روز گذشته از نظر مراجع معظم تقلید و مسایل آن

ساعت 17 دیروز  ، ۱۲ خرداد  طوفان شدیدی شهر تهران را زیر و رو کرد. شدت طوفان و تیره شدن ناگهانی هوا که از حوادث غیر عادی محسوب می شود، جزو مواردی است که وجوب نماز آیات برای آن بررسی می شود.

 

نماز آیات در چند صورت واجب می شود:

۱. کسوف خورشید و خسوف ماه، اگر چه مقدار کمی از آنها گرفته شود.

۲. زلزله و هر حادثه غیرعادی که باعث ترس بیشتر مردم شود مانند بادهای سیاه یا سرخ و یا زرد که غیرعادی باشند؛ تاریکی شدید، فرو رفتن زمین و ریختن کوه، صیحه آسمانی و آتشی که گاهی در آسمان ظاهر می‏ شود.

* در غیر از کسوف و خسوف و زلزله، باید آن حادثه موجب ترس و وحشت بیشتر مردم شود، و حادثه ‏ای که ترس آور نباشد و یا موجب ترس و وحشت افراد نادری گردد، اعتبار ندارد.

* مواردی که نماز آیات برای آنها واجب است در هر شهری اتفاق بیافتد فقط مردم همان شهر باید نماز آیات بخوانند و بر مردم مناطق دیگر واجب نیست، ولی اگر مکان آنها بقدری نزدیک باشد که با آن شهر یکی حساب شود نماز آیات بر آنها هم واجب است.

* در موقعی که زلزله،   رعد و برق و مانند اینها اتفاق می افتد، نماز آیات باید فورا خوانده شود و در صورتی که فرد نخواند تا آخر عمر بر او واجب است و هر وقت بخواند ادا است.

طبق فتوای رهبر معظم انقلاب، نظر حضرت آیت الله العظمی امام خامنه ای در مورد نحوه و چگونگی عمل به نماز آیات

س ۷۱۱: نماز آیات چیست و علت شرعى وجوب آن کدام است؟

ج: نماز آیات دو رکعت است که هر رکعت آن پنج رکوع و دو سجده دارد و اسباب شرعى وجوب آن عبارت است از: کسوف خورشید و خسوف ماه، اگر چه مقدار کمى از آنها گرفته شود؛ زلزله و هر حادثه غیرعادى که باعث ترس بیشتر مردم شود مانند بادهاى سیاه یا سرخ و یا زرد که غیرعادى باشند؛ تاریکى شدید، فرو رفتن زمین و ریختن کوه، صیحه آسمانى و آتشى که گاهى در آسمان ظاهر مى‏ شود. در غیر از کسوف و خسوف و زلزله، باید آن حادثه موجب ترس و وحشت بیشتر مردم شود، و حادثه ‏اى که ترس آور نباشد و یا موجب ترس و وحشت افراد نادرى گردد، اعتبار ندارد.

س ۷۱۲: نماز آیات چگونه باید خوانده شود؟

ج: به چند صورت مى ‏توان آن را بجا آورد:

صورت اول: بعد از نیت و تکبیرة الاحرام، حمد و سوره خوانده شود و به رکوع برود، سپس سر از رکوع برداشته و دوباره حمد و سوره را بخواند و به رکوع رود و باز سر از رکوع بردارد و حمد و سوره بخواند و به رکوع رود و سپس سر از رکوع بردارد و همین طور ادامه دهد تا یک رکعت پنج رکوعى که قبل از هر رکوعى حمد و سوره خوانده است انجام دهد، سپس به سجده رفته و دو سجده نماید و بعد براى رکعت دوم قیام کند و مانند رکعت اول انجام دهد و دو سجده را بجا آورد و بعد از آن تشهد بخواند و سلام دهد.

صورت دوم: بعد از نیت و تکبیرةالاحرام، حمد و یک آیه (البته احتساب بسم‌الله الرحمن الرحیم به عنوان یک آیه خلاف احتیاط است) از سوره‏اى را قرائت کرده و رکوع کند، سپس سر از رکوع بردارد و آیه دیگرى از آن سوره را بخواند و به رکوع رود، و بعد سر از رکوع برداشته و آیه دیگرى از همان سوره را قرائت نماید و همین طور تا رکوع پنجم ادامه دهد تا سوره‏ اى که پیش از هر رکوع، یک آیه از آن را قرائت کرده، قبل از رکوع آخر تمام شود. سپس رکوع پنجم را بجا آورد و به سجده رود، و پس از اتمام دو سجده، براى رکعت دوم قیام نماید و حمد و آیه ‏اى از یک سوره را بخواند و به رکوع برود و همین طور مانند رکعت اول ادامه دهد تا تشهد بخواند و سلام دهد و چنانچه بخواهد براى هر رکوعى به یک آیه از سوره‏اى اکتفا کند، نباید سوره حمد را بیش از یک مرتبه در اول آن رکعت بخواند.

صورت سوم: یکى از رکعت‌ها را به یکى از دو صورت و رکعت دیگر را به نحو دیگر بجا آورد.

صورت چهارم: سوره ‏اى را که آیه ‏اى از آن را در قیام پیش از رکوع اول خوانده، در قیام پیش از رکوع دوم یا سوم یا چهارم تکمیل نماید، که در این صورت واجب است بعد از سر برداشتن از رکوع، سوره حمد را در قیام بعدى اعاده نموده و یک سوره یا آیه ‏اى از آن را اگر پیش از رکوع سوم یا چهارم است، قرائت کند، و در این صورت واجب است که آن سوره را تا قبل از رکوع پنجم به آخر برساند.

س ۷۱۳: آیا وجوب نماز آیات اختصاص به کسانى دارد که در شهر وقوع حادثه هستند و یا شامل همه مکلفینى که از آن مطلع شده‏ اند هرچند در آن شهر نباشند نیز مى‏ شود؟

ج: وجوب آن مختص کسانى است که در شهر وقوع حادثه هستند و کسى هم که در شهر متصل به شهرى که حادثه در آن رخ داده، به‌طورى که مانند یک شهر محسوب شوند، زندگى مى ‏کند، حکم آنها را دارد.

نظر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در مورد نحوه و چگونگی عمل به نماز آیات

شرایط وجوب نماز آیات

۲- شک در ترسیدن اکثریت مردم برای نماز آیات

آیا زمانی که باد یا باران های شدید می آید و فرد نمی داند که آیا اکثریت مردم ترسیده اند یا نه ولی خودش ترسیده است خواندن نماز آیات واجب است؟

نماز آیات ندارد.

۳- کوتاهی در یادگیری احکام نماز آیات

اگر کسی حکم زمان وجوب نماز آیات را کاملا درست نمی دانسته در حالیکه دسترسی داشته ولی کوتاهی کرده است، آیا باید نمازهای آیات گذشته را قضا نماید؟

احتیاط واجب آن است که به نیت «مافی الذمه» بجا آورد.

باید

۴- خواندن سوره کامل بدون حمد در بین رکوع های نماز آیات

اگر کسی در قضای نماز آیات در بین رکوعات رکعت اول و دوم یک سوره کامل بدون حمد می خوانده نمازش صحیح است یا خیر ؟

اشکال دارد.

۵- تقدم نماز یومیه بر نماز آیات در تنگی وقت

در تعارض بین نماز یومیه و نماز آیات که اگر هر کدام را بخواند دیگری قضا می شود کدام مقدم است؟

با توجه به قاعده اهم و مهم، نماز یومیه مقدم است.

۶- محل قنوت در رکعت دوم نماز آیات

در رکعت دوم نماز آیات ، قنوت را چگونه بجا بیاوریم؟

مستحبّ است قبل از رکوع دهم قنوت بخواند.

۷- رکن بودن هر کدام از رکوع ها در نماز آیات

آیا در نماز آیات ، هر پنج رکوع رکن محسوب میشوند ؟

و آیا اگر بعد از رکوع نماز آیات متوجه شویم یک رکوع زیاد یا کم بجا آورده ایم باید چه کنیم؟

هر یک از رکوعهاى نماز آیات رکن است و اگر عمداً یا سهواً کم و زیاد شود نماز باطل است.

دستور نماز آیات

آیا نماز آیات را می توان به صورت جماعت خواند؟

بله، می توان به جماعت خواند.

 نظر حضرت آیت الله العظمی نوری همدانی در مورد نحوه و چگونگی عمل به نماز آیات

(مساله۱۴۸۸) نماز آیات که دستور آن بعداً گفته خواهد شد به واسطة چهار چیز واجب می شود :

اول : گرفتن خورشید .

دوم : گرفتن ماه اگر چه مقدار کمی از آنها گرفته شود و کسی هم از آن نترسد .

سوم : زلزله اگر چه کسی هم نترسد .

چهارم : رعد و برق و بادهای سیاه و سرخ ومانند اینها در صورتی که بیشتر مردم بترسنند و  نیز  بنابر  احتیاط واجب در حوادث وحشتناک زمینی مانند شکافتن و فرو رفتن زمین در صورتی که بیشتر مردم بترسند ، باید نماز آیات بخوانند .

(مساله۱۴۸۹) اگر از چیزهائی که نماز آیات برای آنها واجب است بیشتر از یکی اتفاق بیفتد ،  انسان باید  برای  هر  یک از آنها یک نماز آیات بخواند ، مثلاً اگر خورشید بگیرد و زلزله هم بشود ، بایددو نماز آیات بخواند .

(مساله۱۴۹۰) کسی که چند نماز آیات بر او واجب است ، اگر چه همة آنها برای یک چیز بر او  واجب  شده باشد  ،  مثلاً سه  مرتبه خورشید گرفته و نماز آنها را نخوانده است یا برای چند  چیز  باشد مثلاً برای  آفتاب  گرفتن  و ماه گرفتن و زلزله ، نمازهائی بر او واجب شده باشد  .موقعی  که  قضای  آنها ر ا  می خواند لازم نیست معین کند که برای کدام یک آنها باشد .

 (مساله۱۴۹۸) اگر انسان  به  گفته کسانی  که  از روی قاعدة علمی وقت گرفتن خورشید و ماه  را  میدانند  ،  اطمینان  پیدا کند که خورشید یا ماه گرفته ، بنابر احتیاط واجب باید نماز آیات  را  بخواند و  نیز  اگر  بگویند  فلان  وقت خورشید یا ماه می گیرد و فلان مقدار طول میکشد و انسان به گفتة آنان اطمینان پیدا کند ، بنابر احتیاط واجب باید به حرف آنان عمل نماید ، مثلاً اگر بگویند آفتاب فلان ساعت شروع به باز شدن می کند ، احتیاطا باید نماز را از آن وقت تاخیر نیندازد .

(مساله۱۴۹۹) اگر بفهمد نماز آیاتی که خوانده باطل بوده ، باید دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا نماید .

 (مساله۱۵۰۱) اگر در بین نماز یومیه بفهمد که وقت نماز آیات تنگ است چنانچه وقت نماز یومیه  هم  تنگ  باشد ، باید آن را تمام کند بعد نماز آیات را بخواند و اگر وقت نماز یومیه تنگ نباشد ، باید آن را بشکند و اول نماز آیات ، بعد نماز یومیه را بجا آورد .

اما دستور نماز آیات

(مساله۱۵۰۴) نماز آیات دو رکعت است و در هر رکعت پنجرکوع دارد ودستور آن این است  که  انسان  بعد از نیت  ، تکبیر بگوید و یک حمد و یک سورة تمام بخواند و به رکوع رود   و  سر  از  رکوع  بردارد ، دوباره یک حمد و یک سوره بخواند ، باز به رکوع رود تا پنج مرتبه  و  بعد از بلند شدن از رکوع پنجم دو سجده ننمایید و برخیزدو رکعت دوم را هم مثل رکعت او ل بجا آورد و تشهد بخواند و سلام دهد .

(مساله۱۵۰۵) در نماز آیات  ممکن است انسان بعد از نیت و تکبیر و خواندن حمد آیه های یک سوره را پنج قسمت کند و یک آیه یا بیشتر از آن را بخواند و به رکوع رود و سر بردارد و  بدون  اینکه حمد بخواند، قسمت دوم از همان سوره را بخواند و به رکوع رود و همینطور تا  پیش  از  رکوع رود  و همینطور تا پیش از رکوع پنجم سوره را تمام نماید ، مثلاً به قصد سورة قُل هواللهُ احدٌ ، بسم اللهِ الرحمنِ الرحیمِ بگوید و به رکوع رود ، بعدبایستد و بگوید : قُل هُواللهُ احدٌ ، بسم الله الرحمنِ الرحیمِ  بگوید و به رکوع رود ، بعد بایستد و بگوید : قُل هُو  الله احدٌ دوباره به رکوع  رود  به ر کوع رود و بعد از رکوع بایستد و بگوید اللهُ الصمدُ باز به رکوع رود و بایستد و بگوید : لم یَلد و لم یولد و برود به رکوع باز هم سر برداردو بگوید : و لم یکن له کفواً احدٌ و بعد از آن به رکوع پنجم رود و بعد از سر برداشتن ، دوسجده کند ، و  رکعت  دوم  را  هم  مثل  رکعت اول بجا آورد و بعد از سجدةدوم تشهد بخواند و نماز را سلام دهد و نیز  جائز  است  که به کمتر از پنجم قسمت نماید لکن هر وقت سوره را تمام کرد لازم است حمد را قبل از رکوع بعدی بخواند .

(مساله۱۵۰۶) اگر در  یک  رکعت  از نماز آیات ، پنج مرتبه حمد و سوره بخواند و در رکعت دیگر یک حمد بخواند و سوره را پنج قسمت کند مانعی ندارد .

(مساله۱۵۰۷) چیزهائی که در نماز یومیه واجب و مستحب است ، در نماز آیات هم واجب و مستحب  می باشد ولی در نما ز آیات مستحب است بجای اذان و اقامه سه مرتبه به قصد امید ثواب بگویند الصلاهُ .

(مساله۱۵۰۸) مستحب است بعد از رکوع پنجم و دهم بگوید : سمع اللهُ لمَن حمدهُ و نیز پیش ازهررکوع و بعد از آن تکبیر بگوید ولی بعد از رکوع پنجم و دهم گفتن تکبیر مستحب نیست .

(مساله۱۵۰۹) مستحب  است  پیش  از  رکوع  دوم و چهارم و ششم و هشتم و دهم قنوت بخواند و اگر فقط یک قنوت پیش از رکوع دهم بخواند کافی است .

(مساله۱۵۱۰) اگر در نماز آیات شک کند که  چند رکعت خوانده و فکرش بجائی نرسد نماز باطل است .

(مساله۱۵۱۱) اگر شک کند  که  در رکوع آخر رکعت اول است یا در رکوع اول رکعت دوم و فکرش بجائی نرسد ، نماز باطل است  .  ولی اگر مثلاً شک کند که چهار رکوع کرده یا پنج رکوع  ،  چنانچه  برای رفتن به سجده خم نشده ، باید رکوعی را که شک دارد بجا آورده یا نه ، بجا آورد و اگر برای رفتن به سجده خم شده ، باید به شک خود اعتنا نکند .

(مساله۱۵۱۲) هر یک از رکوع  های  نماز  آیات رکن است که اگر عمداص یا اشتباهاً کم یا زیاد شود نماز باطل است .

 سئوال : آیا در نماز آیات بسم الله الرحمن الرحیم یک ایه محسوب میشود؟

از نظر اکثر مراجع ( آیات عظام، امام خمینی، مکارم، نوری همدانی، فاضل لنکرانی، صافی گلپایگانی، شبیری زنجانی، جعفر سبحانی، محمد علی گرامی قمی) بسم الله الرحمن یک آیه حساب می شود . در نماز آیات با گفتن آن می تواند به رکوع برود . نماز آیات صحیح است . در سوره توحید، اول بگوید بسم الله الرحمن الرحیم و به رکوع رود . بعد بلند شود بگوید قل هو الله احد و به رکوع رود. به همین ترتیب تا پنج رکوع کامل شود.(1)
2- عده ای از مراجع مانند آیت الله خامنه ای، سیستانی و تبریزی، بسم الله را به عنوان یک آیه صحیح نمی دانند . در نماز آیات معتقدند بعد از بسم الله یک آیه از سوره نیز خوانده شود، بعد به رکوع برود.(2)

 پی نوشت ها:
1. امام خمینی، توضیح المسائل،م1507؛
مکارم،م 1299؛ نوری همدانی،م 1505؛ ؛ فاضل لنکرانی،م 1520؛ صافی گلپایگانی،م 1517؛جعفر سبحانی،م1428؛ محمد تقی بهجت،م1226؛ ؛ محمد علی گرامی قمی،م1579
2. توضیح المسائل مراجع ،ذیل مسئله 1507 و سؤال تلفنی(7743232-0253) از دفتر آیت الله خامنه ای.

 

 





برچسب ها: طوفان -نماز ایات -مراجع-بسم الله الرحمن الرحیم،
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ : سه شنبه 13 خرداد 1393 توسط : الف الف