تبلیغات
احسن الخالقین( احکام) - بررسی مسائل و احکام شرعی مرتبط با ماه رجب از نظر مراجع معظم تقلید

ماه رجب المرجب هفتمین ماه قمری است و یکی از ماههای حرام ، و  ازماههای  بسیار شریف و پر برکتی است که اعمال بسیاری از طرف پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم (ع) مانند نماز واذکار واستغفارات و غسل های مستحبی  - در آن وارد شده است. انسان باید، از این فرصت استفاده کرده و با خواندن دعاهای وارده و انجام نمازهای مستحبّی در این ماه، به اندازه توان، خود را از گناهان پاک نماید. کسی که گناهکار است باید از فرصت این ماه استفاده کرده و توبه واقعی نماید و نماز و روزه های قضای خود را بجا آورد؛ [1] اگر اعمال مستحبی در این ماه مانند نماز در لیلة الرغائب- دارای ثواب های زیادی است، به جهت این است که آدمی بهره خود را از این ماه برده و با انجام آنان و توبه واقعی، مسیر کمال خود را پیدا کرده و به خداوند تقرّب جوید و محبوب خداوند شود؛ اما این بدین معنا نیست که شخص گناهکار بدون توبه و با ادامه انجام گناه از ثواب نماز در لیلة الرغائب بهره مند شود . گفتنی است که افرادی که به شدت آلوده در گناه شده اند توفیق انجام چنین اعمالی را نیز نمی یابند.

لذا آدمی باید قبل از فرا رسیدن این شب ها و اوقات شریف، مراقب خود بوده و بیش از سایر وقت ها حال خویشتن را بررسى کند و بکوشد که گناهى در او نباشد تا از نور عبادت بهره مند شده و مانند فردی نباشد که دوست گران قدری او را محترم شمرده و به مجلسش دعوت کرده، اما او بعد از حضور در این مجلس به رفتاری بپردازد که موجبات آزردگی خاطر رفیق مهربانش را فراهم آورد. بر این اساس شایسته نیست که انسان در خانه رحمان و مهربانی، به عبادت شیطان بپردازد که در این صورت با این اعمال سزاوار خوارى بزرگى شده و به جاى بدست آوردن بزرگداشت خدا، ذلّت و خوارى بدست خواهد آورد.

 ثواب های الهی بر اساس استحقاق بندگان نیست، بلکه تفضّل و رحمتی است که خداوند بر اساس رفتارهای بندگان در دنیا و قابلیت هایی که کسب کرده اند، به آنها لطف می کند [2] . بندگان (در صورتی که خداوند به آنها وعده ای نمی داد) هیچ حقی برای دریافت ثواب و پاداش از خدا نداشتند؛ چون تمام اعمالی که در دنیا انجام داده اند به وسیله نعمت های خداوند بوده است؛ و خداوند بر اساس رحمت و حکمت خود به بندگان وعده اجر و پاداش داده و خود را ملزم به اجرای آن دانسته است. پس این رحمت بی انتها و حکمت کامل الهی است که تعیین کننده میزان پاداش اعمال است نه سختی و راحتی یا کوتاهی و طول اعمال.

 شخص گناهکار اگر توبه نماید و تصمیم بر ترک گناه داشته باشد و گناه گذشته خود را با انجام عبادات و کارهای نیک و پسندیده جبران نماید، خداوند مهربان او را می آمرزد؛ همان طور که در قرآن کریم   می فرماید:   «اى بندگان من که بر خود اسراف و ستم کرده‏اید! از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه گناهان را مى‏آمرزد، زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است». [3]

 نکته مهم : دعاها، زیارات و نمازهای مستحبی، در صورتی دارای ثواب وعده داده شده برای انجام دهنده آنان هستند که تمام شرایط در آنها رعایت شده باشد؛ همانند ادای تکالیف و واجبات شرعی، داشتن معرفت،و اخلاص.

سئوال :آیا نوافل یومیه را چنانچه موفق نشویم در وقت خودش بخوانیم می توانیم در خارج از وقت به نیت قضا بجا آوریم ؟ همچنین بعضی از نمازها و یا اورادی که وقت مخصوص دارد (مثل نمازهایی که در بعض اوقات از ماه رجب مستحب می شود) آیا می شود آنها را در خارج از وقت به قصد قضا بجا آورد؟ نافله شب چنانچه قضا شد برای قضای آن تا کی وقت داریم؟

اعمال و نمازها و دعاهای مستحبی دارای مصالح و منافعی است که در صورت انجام نصیب افراد می شود و اگر انسان آنها را به جا نیاورد خود را از آن مصالح و منافع محروم کرده است ولی مرتکب گناه نشده است. هر چه این گونه اعمال در وقت خود و با تمام شرایط و ویژگی های آنها بجا آورده شود ثواب و پاداش آن کامل تر خواهد بود. ولی در صورتی که انسان به هر دلیل نتواند آنها را در وقت خود و یا با تمام خصوصیات و ویژگی ها به جا آورد نباید خود را به طور کلی از ثواب آنها محروم گرداند بلکه می تواند با انجام همه یا بخشی از آنها در وقت دیگر، مقداری از ثواب و پاداش را تحصیل کند مراجع معظم تقلید و فقهاء بزرگ با استفاده از روایات فرموده اند: قضاء کردن نوافل یومیه مستحب مؤکّد است، بلکه بعید نیست که قضاء نمازهاى مستحبى دیگری که وقت خاصی براى آنها مقرر شده نیز مستحب باشد. ولی بهتر آن است که قضاء آنها را به عنوان احتمال مطلوبیّت(قصد رجاء) به جا آورد.[4]

 حضرت آیة الله بهجت به این نکته اشاره کرده اند که: نمازهای مستحبی که وقت خاص دارند در صورت ترک، قضای آنها مستحب است.[5]

 حضرت آیة الله مکارم شیرازی نیز در پاسخ به سؤالی در این زمینه بیان داشته اند: می تواند قضا کند .[6]

 بنا بر این به طور کلی ، هر نماز مستحبی (نافله شب،نوافل یومیه و...) را که نتوانسته باشیم در وقت مخصوص خودش انجام دهیم ، می توان قضای آن را در وقت دیگری انجام داد و هیچ گونه محدودیتی برای زمان قضای آن وجود ندارد. و بهتر است اگر بخواهیم نماز های مستحبی غیر از نافله های یومیه را در خارج از وقت خاص شان به جا آوریم به قصد رجاء به جا آوریم.

سئوال :آیا جایز است در حال خواندن نماز قضای واجب، نیت نماز نافله هم داشت؟

جواب کوتاه :خیر، تداخل نماز واجب و مستحب صحیح نیست و روزه هم تنها با یک نیت صحیح است.
پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:[7]
حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی):
در فرض سؤال صحیح نیست.
حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):
در فرض سوال صحیح نیست و روزه هم تنها با یک نیت صحیح است.
حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):
خیر.
حضرت آیت الله العظمی نوری همدانی(مد ظله العالی):
تداخل تنها بین بعضی از نمازهای مستحب مانند نوافل یومیه و نماز جعفر طیار است و تداخل نماز واجب و مستحب صحیح نیست.
حضرت آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته):
خیر.

  سئوال :چرا در یکی از دعاهای ماه رجب مردها باید هنگام خواندن قسمت آخر دعا، محاسن خود را با دست چپ گرفته و انگشت اشاره دست راست را تکان دهند؟

روایت مورد پرسش در منابع روایی این گونه نقل شده است: «... قَالَ ثُمَّ مَدَّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (ع) یَدَهُ الْیُسْرَى فَقَبَضَ عَلَى لِحْیَتِهِ وَ دَعَا بِهَذَا الدُّعَاءِ وَ هُوَ یَلُوذُ بِسَبَّابَتِهِ الْیُمْنَى، ثُمَّ قَالَ بَعْدَ ذَلِکَ یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَام‏...»؛[8] راوی می گوید؛ پس امام صادق (ع) با دست چپش، ریش خود را گرفت و این دعا را می خواند، در حالی که درخواست پناهندگی می کرد، با انگشت سبابه راست خود ... .

«یلوذ» در این جا به معنای درخواست پناهندگی است؛ یعنی با انگشت راست خود در این هنگام درخواست پناه می کرد.

 با توجه به این متن، به احتمال قوی، قرار دادن دست ها و انگشتان در این وضعیت در آن زمان، نشانی از پناه خواستن و نوعی تضرع و زاری به شمار می آمد و به معنای تسلیم بود؛ چنان که اکنون بلند کردن دست ها علامت تسلیم است؛ به همین دلیل امام (ع) هنگام خواندن این دعا، خود را با این وضعیت به پروردگار پناهنده می کرد، اگر چه امروزه این گونه عرفی وجود ندارد. اما چون این حالت به صورت نمادی در آمده است، نه تنها هیچ اشکالی در انجام آن نیست، بلکه ثواب نیز بر آن مترتب است؛ چون یکی از حجت های ما در انجام اعمال دینی، سیره و روش معصومان است.

منابع :

[1]  ملکی تبریزی، میرزا جواد آقا، المراقبات، فصل هشتم، ص 79 81، مؤسسه دار الاعتصام، ایران، چاپ اول، 1416ق.

[2]  مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 23، ص 361، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، 1374ش.

[3] زمر، 53.

[4]  الغایة القصوى فی ترجمة العروة الوثقى، ج‏2، ص: 30 ،مسأله 14، با ویرایش.

[5]   رساله توضیح المسائل، محمد تقی بهجت، مسأله 1129، ناشر دفتر معظم له ، چاپ امیر ، قم ، چاپ هجدهم ، 1378 .

[6]   سایت معظم له ، استفتائات ، نمازهای مستحبی

[7] . استفتا از دفاتر آیات عظام: خامنه‌ای، سیستانی، مکارم شیرازی، نوری همدانی (مد ظلهم العالی) توسط سایت اسلام کوئست

 [8] مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 95، ص 390، مؤسسة الوفاء، بیروت، 1404ق.

 

 





برچسب ها: ماه رجب، مستحبی، ادعیه،
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ : چهارشنبه 19 فروردین 1394 توسط : الف الف